Arxeoloqlar Türkiyənin mərkəzi hissəsində təxminən 9000 il əvvəl hazırlanmış, üzərində qeyri-adi oymalar olan 11 yeni obsidian ox ucu aşkarlayıblar.
Hazırda bu cür sirli eksponatların ümumi sayı 54-ə çatıb. Onların hamısı unikaldır, üzərlərindəki işarələrin mənası isə bu günədək naməlum qalır.
Tapıntılar Kapadokyada yerləşən neolit dövrünə aid Tepecik-Çiftlik yaşayış məskənində aşkarlanıb. Tədqiqat “PLOS One” elmi jurnalında dərc olunub.
Yaşayış məskəni e.ə. təxminən 7100–5800-cü illərdə mövcud olub. Onun sakinləri əkinçilik və heyvandarlıqla məşğul olub, həmçinin zaman-zaman ovçuluq ediblər. Region obsidianın - iti alətlər və silahlar hazırlanan vulkanik şüşənin iki iri yatağı arasında yerləşir.
Son vaxtlaradək arxeoloqlar burada 740-a yaxın obsidian ox ucu tapmışdılar, lakin onların yalnız birində qeyri-adi oymalar var idi. Vəziyyət 2022-ci ildən sonra dəyişdi: tədqiqatçılar daha bir neçə belə nümunə aşkarladılar, sonra isə ümumilikdə 11 yeni nümunə tapdılar.
Alimlər bu sirli xətlərin təsadüfən meydana gələ biləcəyini müəyyənləşdirməyə çalışıblar. Mikroskopik müayinə göstərib ki, oymalar qəsdən edilib. Təcrübələr obsidianın emalı üçün daha bərk material olan çaxmaqdaşının lazım olduğunu üzə çıxarmağa kömək edib, həm də ərazidə bu material çox az olub. Bu o deməkdir ki, ustalar müvafiq aləti xüsusi olaraq axtarmalı olublar.
Bəzi ox ucları cəmi bir neçə dəfə cızılıb ki, qara səthdə aydın görünən ağ xətt yaransın. Onlardan birinin üzərindəki oymalar isə ən azı 20 dəfə icra olunub və xətlə birləşən üç kvadratdan ibarət mürəkkəb təsvir yaradılıb.
Lakin hələlik hər hansı ümumi sistem müəyyən etmək mümkün olmayıb. Bəzi naxışlar ox ucunun mərkəzində, digərləri isə kənarında yerləşir. Bəzən oymalar əşyanın yekun emalından əvvəl, bəzən isə sonra edilib. Heç bir təsvir dəqiqliklə təkrar olunmur və həmin dövrün məlum rəmzlərinə uyğun gəlmir.
Bir neçə izah mövcuddur. Hələ 1980-ci illərdə arxeoloq Ketrin Ataman ehtimal edirdi ki, bu cür işarələr ovçuların bir növ “imzaları” ola bilərdi: onların vasitəsilə ovun kimin oxu ilə vurulduğunu müəyyən etmək mümkün idi. Lakin bu cür ox uclarının nadirliyi və hər bir təsvirin unikallığı bu versiya ilə üst-üstə düşmür.
İstisna edilmir ki, oymalar sadəcə bəzək olub və ya ritual, sehrli əhəmiyyət kəsb edib. Hələlik variantların heç biri kifayət qədər sübut qazanmayıb.
Xüsusilə sirli məqam ondan ibarətdir ki, Kapadokya obsidianı o dövrdə cənub Levanta qədər nəhəng məsafələrə daşınırdı. Lakin oymalı ox ucları bu günədək yalnız müasir Türkiyənin mərkəzi hissəsində tapılıb.
Tədqiqatçılar ümid edirlər ki, yeni tapıntılar bu tapmacanın həllinə yaxınlaşmağa kömək edəcək. Xüsusilə dəfn yerlərində belə bir ox ucunun tapılması mühüm kəşf olardı; bu, onların kimlər tərəfindən hazırlandığını və insanların həyatında necə bir rol oynadığını anlamağa imkan verərdi.