NATO-ya üzv ölkələrin ÜDM-nin ən azı 5%-i həcmində yeni müdafiə xərcləri hədəfini qəbul etdikdən sonra Türkiyə hərbi büdcəsində görünməmiş artıma hazırlıq görülür.
Mövzuya toxunan "Al Monitor" yazır ki, Ankaranın 10 il ərzində proqramı tamamilə öz hesabına maliyyələşdirərək 200 milyard dollara qədər investisiya qoyacağı gözlənilir.
İyun ayında Haaqada keçirilən sammitdə NATO ölkələri razılaşıblar ki, milli gəlirin 3,5 faizi “birbaşa müdafiə ehtiyaclarına”, digər 1,5 faizi isə təhlükəsizliklə bağlı infrastruktur və sənayeyə yatırılacaq.
Bildirilir ki, Türkiyə 2024-cü ildə müdafiə və təhlükəsizliyə təxminən 45 milyard dollar xərcləyəcək. Bu isə ÜDM-nin 3,46%-nə (1,3 trilyon dollar) bərabərdir. Bu, hər il daha 20 milyard dollar, on il ərzində isə 200 milyard dollar arta bilər.
Düşündürücü sual: Bu qədər pul hara gedəcək?
Ekspertlərə görə, indi prioritetlər təkcə ənənəvi silahlar deyil, həm də ən son texnologiyalar - robototexnika, kosmik, kibermüharibə olacaq. Əsas istiqamətlər arasında layihələrin sürətləndirilməsi və satınalmada köhnə səhvlərin aradan qaldırılmasıdır. Bunlara daxildir:
- beşinci nəsil milli gizli qırıcı - MMU Kaan,
- çox qatlı raketdən müdafiə və hava hücumundan müdafiə sistemi - Steel Dome,
- başlaması 10 ilə yaxındır təxirə salınan Altay əsas döyüş tankı proqramı,
- Türkiyə dəniz proqramlarının bir hissəsi olaraq yeni gəmilər və sualtı qayıqlar.
Müdafiə eksperti Özgür Eksinin fikrincə, Soyuq Müharibə xərcləri səviyyəsinə qayıdış təkcə yeni alışlar deyil, həm də strateji dəyişikliklər tələb edir. Məsələn, Türkiyə amfibiya imkanlarını inkişaf etdirməyi öhdəsinə götürüb. Eyni zamanda, Ankara uzun müddətdir ki, xərc hesablamalarına təkcə ordu deyil, polis, jandarma, sahil mühafizəsi və kəşfiyyatı da daxil edib.
Hərbi ekspertlərin fikrincə, yeni vəsaitlər milli infrastrukturun qorunması üçün kibersilahların hazırlanmasına xərclənməlidir. Türkiyədə kiberhücumlarda və məlumat sızmalarında artım qeydə alınır. Yaxın vaxtlarda Amerika NSA və ya Britaniya GCHQ-ya bənzər ayrıca kiberdepartamentin yaradılması planlaşdırılır.
Türkiyə həmçinin öz peyk bürcünü və GPS sistemini inkişaf etdirir və bunun üzərində pilotsuz təyyarə istehsalçısı Baykar tərəfindən qurulan "Fergani Space" şirkəti çalışır.
Problemlər qaçılmazdır
Rusiyadan "S-400" sisteminin alınması Türkiyəni Amerika "F-35"lərindən məhrum edib və sanksiyalar NATO ilə əməkdaşlığı çətinləşdirib. Ordu həm də “Altay” tanklarının və qısa mənzilli hava hücumundan müdafiə sistemlərinin istehsalının sürətləndirilməsini gözləyir. Ukrayna təcrübəsi göstərib ki, kiçik dronlardan qorunmayan təyyarələr nə qədər həssasdır.
Prosesdə ən vacib məsələ
Ayrı bir məsələ hərbçilərin xidmət şəraitidir. Baza köçürmələri və artan mənzil qiymətləri səbəbindən bir çox hərbçilər özəl sektora gedirlər. Yerli ekspertlər də bundan narahatdır. "İstənilən avadanlıq ala bilərsiniz, amma əsas odur ki, ondan kim istifadə edəcək", - deyə ekspertlər qeyd ediblər.